مقدمه

رفتارها و نحوه برخوردهای والدین اثرات بسیاری در زندگی و ارتباط با نوجوان دارد به عبارت دیگر رفتاری که پدر و مادر با فرزند خود دارند تا حد زیادی می‌تواند رفتارهای آینده‌ی او را پیش‌بینی کند. والدین با رفتارهایی که دارند شخصیت فرزند خود را شکل می‌دهند و در واقع به او آموزش می‌دهند که در سال‌های بعدی زندگی خود چگونه باید با دیگران رفتار کند.

نحوه برخورد با نوجوانان را بیاموزیم

دوران نوجوانی یکی از حساس‌ترین دوره‌های زندگی هر فردی است، هم به جهت تغییرات گسترده و همه جانبه‌ای که در این دوره رخ می‌دهد و هم به جهت تاثیرات بسیاری که این تغییر و تحولات بر شخصیت و زندگی آینده‌ی فرد می‌گذارد. زیرا دو چالش بنیادین یعنی بلوغ و هویت‌یابی، با این دوره هم‌زمان خواهند بود. در این شرایط، والدین نقش بسیار مهم و اساسی ایفا می‌کنند. آن‌ها باید تا حد امکان کلیدهای رفتار با نوجوان را بیاموزند و بهترین سبک فرزندپروری ممکن را اتخاذ کنند.

هر کدام از اشتباهات پدر و مادر مانند برقراری محدودیت‌های افراطی، تحقیر دوستان فرزند خود و زیر نظر گرفتن و نظارت مستقیم او، می‌تواند تاثیرات منفی و مخرب زیادی هم بر شخصیت فرزندشان و هم بر رابطه والد-فرزندی آنها تاثیر بگذارد. علاوه‌براین، احتمال بروز اختلالات مختلفی از جمله اختلالات شخصیت، افسردگی، اضطراب، کنترل تکاته و سوءمصرف مواد در سنین نوجوانی افزایش می‌یابد و سلامت جسمی و روانی نوجوان را به خطر می‌اندازد. والدین باید با کمک گرفتن از یک روانشناس و مشاور متخصص در زمینه نوجوانان اثرات منفی این دوران را تا حد امکان کاهش بدهند و به تقویت روابط خود و فرزندانشان بپردازند.

رفتارهای اشتباه والدین

همان‌طور که گفته شد، رفتارهای اشتباه والدین می‌تواند به طور ناخواسته اعتماد‌به‌نفس و عزت‌نفس نوجوان را پایین آورده و احساس امنیت را از او بگیرد. والدین باید به نحوی با نوجوان خود رفتار کنند که او همیشه در کنار پدر و مادرش احساس امنیت و آرامش کند و نیز بتواند درک کند که والدینش او را همیشه دوست خواهند داشت. متاسفانه بسیاری از والدین از روی نگرانی یا به خاطر افکار نادرستی که دارند، به نحوی برخورد می‌کنند که نوجوان احساس می‌کند والدین یا او را دوست ندارند و یا فقط در شرایط خاصی او را دوست خواهند داشت. هم‌چنین والدین پاسخ بسیاری از سوال‌های ابهام‌آمیز نوجوان خود را نمی‌دانند. تعدادی از این سوالات را با هم بخوانیم:

• نحوه برخورد با نوجوان پرخاشگر چیست؟
• با نوجوان لجباز خود چگونه برخورد کنم؟
• اگر متوجه شدم فرزندم سیگار می‌کشد چطور با او برخورد کنم؟
• نحوه‌ی صحیح برخورد من وقتی که فرزند نوجوانم دروغ می‌گوید چیست؟
• اگر در سن نوجوانی فرزندم  پرتوقع شده است چه‌کار کنم؟

در ادامه به ۶ مورد از نحوه اشتباه برخورد والدین با نوجوانان می‌پردازیم.

اهمیت شناخت خصوصیات نوجوانی:

کمبود اطلاعات والدین

در اغلب موارد والدین و خانواده ها اطلاعات جامع و درستی در رابطه با ویژگی‌های این دوران ندارند در نتیجه نمی‌توانند رفتارها و حالات روحی نوجوان خود را درک کرده و رفتار مناسبی با او داشته باشند.

قطع کردن ارتباط خود با نوجوان

اولین قدم برای تربیت یک نوجوان، برقراری ارتباط صحیح با اوست. اگر والدین ارتباط خوب و درستی با فرزندشان داشته باشند، به او می‌فهمانند که دوست او بوده و در صورت نیاز می‌توانند از آن‌ها کمک بگیرند یا با آن‌ها در رابطه با امور مختلف مشورت کنند. پدر و مادر باید به نوجوان القا کنند که مراقب و محافظش هستند. نه اینکه باعث این برداشت اشتباه بشنود که صاحب او هستند. اشتباهی که اکثر والدین مرتکب می‌شوند این است که ارتباط خود را با نوجوان قطع کرده و فقط به او امرونهی می‌کنند.

این امر باعث می‌شود که در درازمدت نوجوان از والدین خود بترسد و دست به پنهان‌کاری و دروغگویی بزند، زیرا بین آن‌ها هیچ احساس اعتماد و صمیمیتی شکل نگرفته است. برعکس، والدین باید کاری کنند که دوستی و ارتباط بین آن‌ها و فرزندنشان به طوری باشد که نوجوان خودش مسائل و اتفاقات مختلف را با آن‌ها در میان بگذارد. به عنوان مثال، والدین باید نسبت به صحبت‌ها و درد‌دل‌های فرزند نوجوانشان، پذیرا باشند و در برابر آن‌ها واکنش‌های تکانشی و متعصبانه‌ای نشان ندهند. این به معنای تایید همه‌ی رفتارهای نامطلوب نوجوان نیست بلکه به معنای تصحیح رفتارهای اشتباه او در بستر دوستی و صمیمیت است.

با او قهر نکنید

مواظب باشید فاصله‌تان زیاد نشود! اگر در موردی بحث کردید اصلا نگذارید این موضوع منجر به قهر شود زیرا به مرور باعث افزایش فاصله میان شما خواهد شد.

نظارت بر فرزند به صورت مستقیم

شاید در سنین کودکی تا قبل از رفتن کودکان به دبستان، نظارت مستقیم شیوه‌ی مناسبی برای تربیت و مدیریت کردن روابط والدین و فرزندانشان باشد، ولی هر چه فرزند آن‌ها بزرگ‌تر می‌شود، آن‌ها باید از میزان نظارت‌های مستقیم خود بکاهند. وقتی نوجوان از نظارت‌ها یا بهتر است بگوییم تجسس‌های والدین خود مطلع می‌شود، ناراحت شده و احساس استقلال خود را از دست می‌دهد، حتی ممکن است واکنش‌های تندی به والدین خود نشان بدهد. در این حالت او فکر می‌کند که والدینش برای او هیچ‌گونه حریم شخصی قائل نیستند و تمام مدت می‌خواهند او را کنترل کنند.

کنترلگری مستقیم ممنوع

والدی کنترلگر نباشید، این امر ممکن است به این بینجامد که فرزند شما داخل خانه هیچ حریم خصوصی برای خود ندارد.

عدم پذیرش اشتباه و لجبازی کردن به جای رفتار صحیح با نوجوان

نوجوانان به دلیل رشد شناختی گسترده‌ای که در دوران نوجوانی تجربه می‌کنند، بسیار تیزبین شده و نگاهی انتقادی به مسائل پیدا می‌کنند. در نتیجه، به سرعت متوجه اشتباهات والدین‌شان چه در گفتار آن‌ها و چه در اعمال‌شان خواهند شد. والدین باید اشتباهات خود را بپذیرند و آن را بیان کنند. این کار نه تنها هرگز باعث از بین رفتن احترام آن‌ها نخواهد شد، بلکه منجر به این می‌شود که فرزندان به دلیل فروتنی والدینشان احساس بهتری به آن‌ها پیدا کرده و اتفاقاً احترام و ارزش بیشتری برای آن‌ها قائل باشند. هم‌چنین، نوجوان به صورت غیرمستقیم می‌آموزد که هر انسانی ممکن است خطا کند و همین نکته باعث می‌شود که خطاهای خود را در زندگی بپذیرد و برای تغییر دادن آن‌ها تلاش کند.

باید اشتباهات خود را بپذیرید

افزایش صمیمیت با عذرخواهی درست از سمت شما، هنگامی‌که اشتباه کردید آنرا بپذیرید و معذرت‌خواهی کنید تا فرزند شما هم این رفتار درست را یاد بگیرد

جلوگیری از رشد هویت منحصربه‌فرد نوجوانان

هر نوجوانی علاقه‌مندی‌ها و استعدادهای مختص به خود را دارد. والدین نباید خواسته‌ها و علائق خود را به فرزندان‌شان تحمیل کنند و یا مدام آن‌ها را با سایر اطرافیان و هم‌سالان‌شان مقایسه کنند. این کار به جز تخریب مسیر رشد استعدادهای نوجوان ثمره‌ی دیگری ندارد. والدین باید استعدادها و توانمندی‌های مختص به فرزندشان را پیدا کرده و آن‌ها را حمایت کنند. هر چند که مطابق میل و سلیقه‌ی آن‌ها نباشد. حمایت والدین باعث می‌شود فرزند آن‌ها با اعتمادبه‌نفس و قوت بیشتری مسیر رشد و تکامل هویت شخصی خود را طی کرده و بتواند شخصیت خود را به درستی شکل بدهد.

از علایق او حمایت کنید

فرزند شما فردی متفاوت از شماست، به سلیقه او احترام بگذارید و تا حد نیاز همراهی اش کنید.

نپذیرفتن دوستان و اطرافیان فرزند نوجوان

نوجوانان در این دوره‌ سنی به دوستان خود اهمیت بسیار زیادی می‌دهند. تحقیر کردن دوستان آن‌ها، یکی از رایج‌ترین اشتباهات والدین است. آن‌ها با این کار به صورت غیرمستقیم به فرزند خود بی‌کفایتی و ناتوانی در ارزیابی و تصمیم‌گیری را منتقل می‌کنند. والدین باید سعی کنند تا حد ممکن دوستان فرزند خود را بپذیرند اما اگر مطمئن باشند که دوستان او برایش صدمه‌زا خواهند بود، بهترین راه این است که دلایل خود را برای فرزندشان به صورت روشن و واضح مطرح کنند و درباره‌ی این موضوع به طور مفصل و صمیمانه با او به گفت‌وگو بپردازند.

نتیجه‌گیری

والدین باید تا حد امکان درباره‌ی تمام موارد گفته شده و سایر موارد، اطلاعات و آگاهی خود را بالا ببرند. با این کار به مرور زمان خانواده‌ها متوجه خواهند شد که بسیاری از رفتارهای عجیب‌ و غریب فرزند نوجوان‌شان کاملاً طبیعی و بر اساس اقتضای سنش است. در نتیجه، با گذشت زمان و عبور از این دوره‌ سنی از بین خواهد رفت.

والدین هرگز نباید با فرزند خود نزاع کرده و او را مجبور به قبول نظرات خود کنند، زیرا همان‌طور که گفته شد، پس از مدتی و بعد از تمام شدن دوره‌ی نوجوانی، رفتارهای نامعقول و نامناسب نوجوان بر اساس فرایند رشد از بین خواهد رفت ولی تاثیرات منفی و مخرب این دعواها و جروبحث‌ها تا پایان زندگی همراه او خواهد بود.